iOS7 Güncellemesi ve Apple’in Geleceği

Apple mobil işletim sistemi iOS, sunulduğunda Iphone'u devrimsel bir ürün yapan temel yenilikti. Zamanın çok ilerisindeydi ve rakipleri yetişmek için Apple'ı kopyalaması gerekiyordu. En iyi kopyalayan ve ne başarılı olan da Android'ti. Daha az kısıtlaması olan ve daha geniş kesimlere hitap eden Android’in zamanla daha çok yeni özelliğe sahip olması da doğaldı ve bu durum Steve Jobs zamanında başlamıştı. iOS4 sunumunda Jobs, yeni özellikler eklemenin kolay olduğunu fakat önemli olanın kullanım kolaylığı ve ürün ile uyumu olduğunu vurgulayarak bir çoğu Android'te o sırada mevcut olan özellikleri iOS'a göre uyarlanmış haliyle tanıttı. Bu özellikler, güncellemeyle eski modellere de sunuldu. Apple kullanıcıları yeni özellikleri, sorunsuz geçişi ve kullanım kolaylığı nedeniyle iOS4'ü beğenmişlerdi. iOS4, Apple'ın farklı kalite ve destek anlayışının başarılı bir örneği olarak kabul edildi.

Steve Jobs aramızdan ayrıldıktan sonra Apple'ın başarılarına devam edip edemeyeceği sorgulanıyordu. Jobs'tan çokça bağımsız geliştirilen Siri uygulamasının başarısı ve artan satışlar olumlu göstergelerdi.  Fakat iOS6’da Google.maps’in yerini alan harita uygulamasındaki sorunlar ciddi şüpheleri beraberinde getirdi. Eski cihazlara da güncelleştirmeler devam ediyordu ama güncelleştirme sonrası cihazlarda sorunlar yaşanmaya başladı.  Bazı olumsuz eleştirilere rağmen hem iOS5 hem de iOS6 çokça olumlu tepkiler aldı.

Android hızlı gelişmeye ve yeni özellikler eklenmeye devam ederken Apple’ın yeni büyük güncelleme iOS7 merakla bekleniyordu. 18 Eylül’de iOS7 birçok kullanıcı odaklı yeni özelliklerle ve iyileştirmelerle geldi. Güncelleme seçeneği, eski model ürünlere de aynı tarihte sunuldu. Bazı ufak sorunlar yaşanmış olsa da bu büyüklükteki bir güncelleme için normal karşılanabilir bir seviyedeydi. Bu açılardan değerlendirildiğinde iOS7, Jobs'un zamanındakiler gibi başarılı bir güncellemeydi. Rahatlıkla Apple, Jobs'un açtığı yolu başarıyla takip ediyor diyebilecekken, bu seferki güncellemede daha öncekilerden farklı bir nokta vardı ki bütün fikrimi değiştirdi, o da yeni tasarım.

Iphone ilk çıktığında, donanımının işlem kabiliyeti çok düşük olduğu için tasarımı da basitti. Hızla gelişen teknoloji daha sofistike tasarımları mümkün kılıyordu. Bu nedenle iOS7 güncellemesinde de tasarım açısından da geliştirmeler bekleniyordu. Fakat Apple'ın yeni yöneticisi Tim Cook ve baş tasarımcısı Jonathan Ive, mevcut tasarımı geliştirmektense yepyeni bir tasarıma geçmeyi tercih ettiler. Bu tercihe karşı çıkan Jobs’la beraber 1992’den beri çalışan ve iOS ve Apple’ın baş yazılım geliştirme yöneticisi Scott Forstall’ın istifa etmesini bile göze aldılar.  

iOS7’de Apple ile özdeşlemiş klasik tasarımın temel unsurları değişti.  Yeni tasarımda çok ince yazı karakteri, daha canlı renkli ve düz yeni ikonlar, yeni efektler ve beyaz ağırlıklı arkaplanlar vardı. Her tasarımı gibi seveni de oldu sevmeyeni de. Fakat benim fikrimi değiştiren tasarımın estetik yönleri değil, sıra dışı bir tasarımın tercih edilmesinin olası sebepleriydi.

Her tasarım değişikliği alışkanlıkları değiştirir. Kullanıcılarda değişime karşı direnç olarak tanımlanan bir tepkiyi doğurur. Bu yüzden çoğu insan özellikle başkaları tarafından dayatılan değişiklikleri önce olumsuz olarak algılar ve belirgin bir fayda sağlamadıkça değişiklik istemez. Ayrıca Apple gibi seçkin markaların; Mercedes, Porsche, Sony gibi tasarımları klasikleşmiştir. Bu klasik tasarımlar özellikle sadık müşteriler için bir tercih sebebidir ve kendiliğinden bir değer ifade eder. Bu yüzden seçkin markalar klasikleşmiş tasarımlarını radikal şekilde değiştirmezler. Çağın gereklerine göre kademeli olarak güncellerler. Mercedes E Seri, Porsche 911, Sony Playstation gibi var olan klasik çizgiyi temelde korurlar.  Sıradışı tasarımları olsa da bunlar ilk önce alternatif modellerde veya bir seçenek olarak sunarlar. Ayrıca Apple, sadece bir ürün değil birçok ürünü içeren bir teknoloji ekosistemi sunan bir marka olduğundan klasik dışı tasarımlı bir parça ekosistemdeki diğer parçalara uymayacaktır. Bu uyumsuzluk, kendiliğinden olumsuz tepkilere yol açar. Bu sakıncalar yüzünden büyük bir tasarım değişikliğini çok nadiren yapılan riskli bir tercihtir.

Şirketler, ciddi tasarım değişikliğine de giderler ama bu genelde başarısız ürünlerinin yerine yenisini sunarken veya ürünleri tasarımları yüzünden ciddi satış kaybederken başvurulan bir yöntemdir. Riski azaltmak için de sıklıkla piyasada başarılı olmuş tasarım anlayışları yeni tasarım için örnek alınır. Apple ise iOS ürünlerinin en başarılı olduğu, bir tasarım ikonu olarak adlandırıldığı ve rakipleri tarafından örnek alındığı bir zamanda tasarımını değiştirdi. İlginç olan ise Apple'ın yeni tasarımı en çok rakibi Microsoft'un Windows 8'in Metro tasarımına benziyor ve Metro tasarımı yüzden Microsoft'un satış kaybettiği, hedeflerine ulaşamadığı bilinirken Apple'ın bu tasarımı tercih etmiş olmasıdır. Ayrıca iOS’in temel rakibi Android sayısız sayıda tasarıma olanak verirken ve daha iOS7 resmi sunulmadan benzer tasarımlar GooglePlay’de satışa sunulmuşken, sırf tasarım değişikliği yüzünden iOS’in hızla büyüyen rakibinin müşterilerini kendine çekebilmesi çok zordur.

Özetle iOS7'nin yeni özellikleri, beğenilen klasik tasarıma ufak geliştirmelerle kolaylıkla adapte edilebilecekken hiçbir başarı örneği olmayan sıradışı bir tasarımı tercih etmek ve bu tasarımı bir seçenek olarak değil de eskiler dâhil bütün ürünlere zorunlu olarak uygulamak aşırı riskli ve mantıksız bir davranış değil midir?

Bu soru farklı şekillerde yanıtlanabilir ve bu yanıtlara farklı gerekçeler sunulabilir. İş hayatında uzun zamandır çalışan ve insan egosunun nasıl şirketin amaçlarına ters, mantıksız ve aşırı riskli kararlar alınmasına yol açtığını çokça görmüş biri olarak yanıt ve sebebi benim için açıktır. Tasarım tercihi Apple için mantıksız olabilir ama o tercihi yapanların egoları düşünüldüğünde çok mantıklıdır.

Egosu büyük her tasarımcı gibi Jonathan Ive başkasının, özellikle Steve Jobs gibi popüler birinin, fikri olan bir tasarımı geliştirmektense kendi tasarımını yaratmak ister. Eğer tasarımınız başarılı olursa yeni bir akım yaratmış dahi olursunuz ve bu yeni sıfatınızla geçmişteki ortak başarıların arkasındaki gerçek yeteneğin kendiniz olduğunu gösterirsiniz. Eğer başarısız olursanız kendinizi rahatlıkla zamanın ötesini hayal etmiş ve anlaşılamamış cesur bir tasarımcı olarak nitelendirebilir ve böylece kolaylıkla avunabilirsiniz. Bu nedenle Ive’in mümkün olduğunca Jobs’unkinden farklı yeni bir tasarım geliştirmesi ve başarısızlık riskini asgariye indirmek için bütün ürünlere zorunlu olarak sunması kendi egosunu tatmin etmek açısından çok mantıklıdır.

Mantıksız olan tasarımcılarda yaygın görünen büyük egoya ve ihtirasa Apple gibi bir teknoloji ve tasarım şirketini yöneten birinin, Tim Cook'un, boyun eğmesidir. İlk önce bu hatanın sebebinin Cook'un geçmişte hiçbir ürün geliştirme veya tasarım deneyimi olmayan bir tedarik zinciri yöneticisi olmasından kaynaklanabileceğini düşündüm. Deneyim veya yetenek eksikliği yüzünden Cook'un harita gibi uygulamalardaki veya yan ürünlerdeki teknoloji veya tasarım tercihi hatalarını hoş karşıladım. Sonra fark ettim ki, akıllı hiç kimse herkesin imrenerek sahip olmak istediği bir şeye sahipken, ufak bir sorunu vardı diye niyeti belli olmayan biri tarafından değiştirilmesine izin vermez. Bu yüzden efsaneleşmiş bir tasarımı, onu yaratan Jobs hakkında olumsuz eleştirileri olan Ive tarafından değiştirilmesini onaylamak sadece teknik tecrübesizlikten kaynaklı bir hata olarak açıklanamaz. Belki bir aptallıktır derdim ama Tim Cook, Jobs'un yönetimi altında yıllarca çalışabilmişse ve Apple'ın CEO'su olabilmişse bir aptal olmaz. O zaman Tim Cook'un da aynı Jonathan Ive gibi Jobs'un büyüklüğü altında ezilmiş egosu yüzünden Jobs'un yarattıklarını yok ederek yılların intikamını almaya ve Jobs'tan daha iyisini yapmaya çalışarak egosunu tatmin etmeye çalışan biri olduğu sonucuna vardım.

Apple, bence büyük egoları yüzünden şirket için mantıksız ve aşırı riskli kararlar alan bu iki kişiden kurtulmadıkça bir daha hiçbir zaman gerçekten başarılı olamaz. Hala ciddi talebi olan mevcut ürünler bir süre daha iyi satmaya ve yüksek kâr bırakmaya devam edecektir. Yine de Apple sürekli pazar payı kaybeden bir şirket olacaktır.  Amerika'da genelde ciddi net finansal zarar olmadıkça CEO değiştirilmediğinden muhtemelen bir süre daha Apple yoluna bu ikiliyle devam edecektir. Fakat er ya da geç kovulacaklar. O zamana kadar, bütün büyük egolu küçük insanlar gibi bu kişiler de küçük başarılarını abartacaklar ve asıl başarısızlıklarını olabildiğince ört bas etmeye çalışacaklardır.  Onlar gittikten sonra yerlerine daha iyisi gelir mi bilmem ama tarih tekerrürden ibaret ise Apple'ın geleceği pek aydınlık değil.